Đi Mãi Thành Đường

Sáng hôm qua vừa trình nội bộ xong luận văn tốt nghiệp, chủ yếu cho các thầy hướng dẫn nghe và góp ý thêm. Các thầy phản hồi tốt, dĩ nhiên vẫn có một vài góp ý như thử phân tích thêm một hai chi tiết nữa (nếu thích) và cần thảo luận thêm một vài nội dung. Vậy là cũng gần xong một chặng đường (dù thầy nói là coi vậy cũng còn “hơi” lâu lắm!). Có thể xem là một bước đến gần hơn mục tiêu của 4 năm trước.

Cách đây vài hôm, trong bài viết về các rối loạn giấc ngủ thường gặp ở trẻ em, tôi có đề cập đến một trường hợp thực tế. Ngoảnh đầu nhìn lại, mới đó mà cũng đã gần 10 năm rồi. Lúc đó, những gì tôi học và làm được chỉ khiêm tốn dừng lại ở một quy trình đánh giá tương đối bài bản (dĩ nhiên không thể nhiều chi tiết như Mỹ hay Úc vì thời gian khám qui định của bệnh viện không cho phép thực hiện như vậy), chuyện điều trị cũng chỉ dừng lại ở thuốc (cũng không đầy đủ thuốc so với các nước đã phát triển) và một vài can thiệp “nhè nhẹ” ban đầu (Cần biết là để can thiệp đàng hoàng cho tự kỷ cần thời gian là suốt đời, hoặc can thiệp trầm cảm cần ít nhất 6 tháng). Những thông tin về can thiệp tâm lý chuyên sâu, bài bản có chứng cớ khoa học theo các bước như y khoa gần như rất ít (hoặc có thể tôi không đủ nguồn lực để tìm ra).

Tự tìm, tự học, tự đúc kết các phác đồ điều trị tâm lý cho từng vấn đề, nhưng để viết ra thì cần nhiều hơn những thông tin vụn vặt tìm được trên internet (các phác đồ can thiệp thường được các trung tâm nước ngoài giữ rất kín). Tại thời điểm đó, tôi cảm nhận được góc nhìn từ những đồng nghiệp ngoài ngành tâm lý (ngay cả đồng nghiệp ngành tâm thần) là tâm lý chỉ giúp giải quyết cảm xúc của bệnh nhân, khả năng điều trị bệnh gần như không có. Trong giới chuyên môn đã vậy thì ngoài cộng đồng, nhận thức về khả năng điều trị của tâm lý càng ít hơn. Vốn dĩ, ông bà mình thường nói “đói ăn rau, đau uống thuốc” và “thương cho roi cho vọt” nên việc làm phụ huynh tin rằng thay đổi cách đối xử với con có thể làm con tốt hơn là một điều không thuyết phục.

Chỉ có thể thuyết phục được cộng đồng tin được hiệu quả của điều trị tâm lý bằng cách điều trị thành công và nhờ chính những phụ huynh đó viết về những trải nghiệm của họ. Trường hợp rối loạn giấc ngủ kể trên, gia đình ở một tỉnh khu vực phía Bắc và đã đi nhiều bệnh viện tuyến cuối ở Hà nội trong gần 3 năm để điều trị nhưng không thành công. Quá phiền muộn, người mẹ đã viết tình trạng của gia đình mình lên báo Vnexpress để tìm sự giúp đỡ. Rất may là cuối cùng tôi và chị đã kết nối được với nhau. Đã có rất nhiều email qua lại để đánh giá, để yêu cầu đi đánh giá thêm và những hướng dẫn cả gia đình điều chỉnh dần từng chi tiết nhỏ trong cách tương tác với con, để rồi sau 2 tháng, chúng tôi (tôi và các thành viên trong gia đình em bé đó) đã có được những kết quả mà mình mong muốn. Lần cuối cùng liên lạc, gia đình muốn “đền ơn” vì tôi đã hỗ trợ miễn phí trong một thời gian dài, tôi chỉ đề nghị với người mẹ viết thêm một bài đăng lại trên Vnexpress để cộng đồng biết được về khả năng thực sự của điều trị tâm lý.

Sau đó, tôi có thêm nhiều trường hợp khác liên hệ để đánh giá và điều trị miễn phí. Dĩ nhiên không phải ca nào cũng thành công vì việc điều trị tâm lý cần sự nổ lực thay đổi rất lớn từ các thành viên trong gia đình của trẻ và bản thân trẻ (nếu trẻ có đủ nhận thức như người lớn). Với những ca thành công, tôi chỉ đề nghị phụ huynh cố gắng chia sẻ những trải nghiệm của bản thân về việc điều trị tâm lý đã thay đổi bản thân phụ huynh, gia đình phụ huynh và con của phụ huynh như thế nào.

Con đường gần nhà, ai đó đã mở một đường mới, vẫn còn mờ lắm nhưng đang rõ dần từng ngày

Hiện tại tôi đã và đang hỗ trợ đánh giá và điều trị tâm lý miễn phí cho các trẻ mồ côi một hoặc cả hai phụ huynh mất do Covid cho trường Hope. Không dễ gì thuyết phục được những thầy cô (rất nhiệt huyết và còn rất trẻ) hiểu được rằng ngoài những biện pháp kỷ luật, những lịch vui chơi sinh hoạt gần giống như những trường thiếu sinh quân hồi xưa thì các con (tôi xin được gọi các trẻ này là con) vẫn cần một sự thấu hiểu, một chổ dựa tinh thần hoặc có thể là một người mẹ, một người cha (tinh thần) để thay thế người phụ huynh đã mất của các con để lớn lên thành những người có ích cho xã hội. Đã có lúc tưởng chừng việc hỗ trợ của tôi sẽ dừng vì sự khác biệt lớn trong cách nhìn giữa tôi và các thầy cô ở trường về cách giúp các con trưởng thành. May mắn là cuối cùng, sự tiến bộ, sự cố gắng và sự gắn kết của các con cũng dần rõ hơn đã giúp trường, bản thân tôi và một đồng nghiệp đang công tác tại trường Hope có thể tiếp tục làm việc cùng nhau. Đã có con hẹn gặp chỉ để khoe về những tiến bộ, những niềm vui và những bí mật của con thay vì chỉ nói về những khó khăn, những cảm xúc tiêu cực như trước đó –  làm tôi có cảm giác mình như là một người cha (thay thế) của các con: hạnh phúc khi thấy các con ngày càng trưởng thành. Vẫn còn rất nhiều những thách thức trong tương lai nhưng tôi luôn cảm thấy hạnh phúc và tự hào khi có thể đóng góp một phần nhỏ vào sự trưởng thành của các học sinh trường Hope.

Sẽ rất khó đi xa và lâu nếu không có một người bạn đời đồng hành đúng nghĩa

Cần vài tháng nữa để tôi xong chương trình tiến sĩ, và vẫn còn nhiều mục tiêu tôi cần hoàn thành trên con đường học thuật nghiên cứu. Cuối năm sẽ là một chương trình giảng dạy chính thức (kết hợp với mấy đứa em) về chuyên ngành tôi theo đuổi suốt 12 năm. Bạn bè, đàn em, đồng nghiệp và cả phụ huynh đều thường hỏi một câu “khi nào tôi về lại Việt Nam”, câu trả lời là “Sắp rồi, tôi “thèm” lắm rồi cảm giác được dạy sinh viên, được khám bệnh và “được nhức đầu” vì những ca khó”.

Bs Phạm Minh Triết