Làm Sao Để Hạn Chế Bị Lừa Trên Mạng

(Định không viết gì liên quan đến vụ này nhưng nhớ lại đã từng có khác hàng ngại bị lừa đảo về việc khám online)

Một ngày đẹp trời, tôi chợt nhận được tin nhắn của một người chị qua Facebook messenger, “Hi em, khỏe không em?”, “Dạ, em khỏe chị, cảm ơn chị. Chị và gia đình khỏe không?”, “Cảm ơn em, chị khỏe”, “Chị có đứa cháu đang thi chương trình Z., nhờ em vào đường link này để bầu chọn cho nó nhe, cảm ơn em nhiều.”. Thấy lạ vì chắc chắn là chị này sẽ không nhờ tôi làm mấy chuyện linh tinh như vầy vì tôi không rãnh, tôi bèn hỏi lại “À, không biết lúc trước sao mình quen nhau hả chị?”, bên kia im lặng luôn đến bây giờ. Vài ngày sau tôi được thông báo là tài khoản của chị này bị hack.

Một lần khác, một đứa bạn thân, cũng nhắn tin qua Facebook kiểu tương tự .. dạo này khỏe không, bla, bla, bla… cũng nhắn tin qua lại vài dòng thì “nó” hỏi mượn tiền vì bị mất bóp mà người nhà thì đang ở trong bệnh viện phải cấp cứu. Tôi liền gọi Zalo cho đứa bạn này để hỏi thì biết là tài khoản Facebook của nó bị hack.

Trong cả hai tình huống, tôi đều làm một động tác là kiểm tra chéo (double-check) để xác nhận thông tin của người kia. Nhờ vậy tôi không bị mất tiền lần nào.

Bên Úc, cách đây vài tháng, hacker cũng xâm nhập một loạt hệ thống của nhiều công ty để lấy thông tin. Các công ty này sau đó đều gửi email cho khách hàng để thông báo về việc thông tin cá nhân bị rò rỉ và đưa ra các giải pháp cũng như các khuyến cáo đề phòng bị lừa đảo. Thật vài, sau đó vài tuần, tôi nhận được thông tin là tôi hoặc ai đó đã đặt mua một món hàng trên Amazon cần phải thanh toán tiền gấp. Lục lọi trong trí nhớ thì tôi không mua hàng gì hết. Nhưng để chắc chắn, tôi truy cập vào tài khoản của mình trên Amazon, vào phần các món hàng đặt mua (orders) thì không thấy có thông tin gì về món hàng đó. Vậy đây là một kiểu lừa.

Sau này thì thỉnh thoảng tôi cũng nhận được tin nhắn yêu cầu thanh toán tiền phí cầu đường, rồi tin nhắn báo là tôi được chính phủ trả lại tiền đóng dư. Tất cả các tin nhắn này đều có chung đặc điểm là tôi phải nhập các thông tin cá nhân vào một trang web. Dĩ nhiên là các loại này đều bị phát hiện là lừa đảo sau khi tôi sử dụng những tài khoản cá nhân liên quan để kiểm tra lại trước khi cung cấp các thông tin theo yêu cầu.

Sự việc có nhiều phụ huynh bị lừa chuyển tiền để mổ cấp cứu cho con mình tại bệnh viện Chợ Rẫy cho thấy các vấn đề: thông tin cá nhân của người dân chưa được giữ bí mật một cách nghiêm túc, tình trạng lừa đảo qua điện thoại/qua mạng rất dễ xảy ra nếu người sử dụng lơ là cảnh giác, một số người dân chưa có kiến thức tự bảo vệ khi sử dụng công nghệ.

Sau đây là một vài cách mà cá nhân có thể thực hiện nhằm hạn chế bị lừa:

• Hạn chế kết bạn trên các mạng xã hội, nhất là với những người mình chưa từng tiếp xúc ngoài đời. Nếu đã lỡ kết bạn “lung tung” thì có thể lọc lại danh sách bạn bè.
• Hạn chế đưa các hình ảnh, thông tin và các sự kiện cá nhân lên mạng, đặc biệt là các thông tin về các thành viên khác trong gia đình. Ví dụ: đừng khoe giấy khen của con mình vì trong đó có gần như đầy đủ các thông tin để kẻ gian sử dụng, ngày cả khi bạn che tên, che mặt con mình thì vẫn có thể bị sử dụng để lừa như thường.
• Khi nhận được email hoặc tin nhắn liên quan đến việc cung cấp thông tin hoặc nhận quà/tiền hoặc chuyển tiền, hoặc đôi khi chỉ là một đường link yêu cầu bấm vào để xem thì cần kiểm tra kỹ lưỡng địa chỉ email và mức độ liên quan của mình với thông tin đó. Một kịch bản thường gặp là bạn nhận được thông tin ai đó (không quen hoặc mới quen) muốn chuyển tiền/gửi quà cho bạn nhưng trước khi bạn nhận được thì bạn cần đóng “một chút” tiền thì khả năng cao là lừa đảo.
• Đối với những tin nhắn hoặc điện thoại từ “người quen” hoặc “người có trách nhiệm” yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân hoặc tiền bạc, luôn luôn kiểm tra chéo bằng cách liên lạc tiếp với người đó bằng một kênh thông tin khác (ví dụ nếu nhận được tin qua mạng thì gọi điện thoại hoặc Zalo để kiểm tra), hoặc hỏi một số thông tin về mối quan hệ giữa mình với người đó trong quá khứ để kiểm tra. Cách an toàn nhất là đối với người “quen” hơi xa, cần từ chối để không đáp ứng yêu cầu. Đối với người “quen”, tốt nhất là gặp mặt.

Dành cho bạn đọc của trang FB và web:

• Các câu hỏi liên quan đến bài viết và tình trạng con/em của phụ huynh, vui lòng nhắn tin vào hộp thư của trang FB hoặc email để bảo mật thông tin.
• Trường hợp bạn nghi ngờ trang FB hoặc web của Bs bị người khác chiếm dụng hoặc giả mạo để lừa đảo, trước khi bạn chuyển thông tin hoặc tiền, bạn có thể kiểm tra chéo bằng cách liên lạc qua email: bsphamminhtriet@gmail.com hoặc Zalo +61 415 056 599, chậm một chút nhưng an toàn.

Việc bảo mật thông tin của khách hàng cũng là trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức có liên quan. Trong vụ “con cấp cứu tại bệnh viện Chợ Rẫy” vừa qua, dù các cơ quan quản lý đã xác nhận thông tin bị rò rỉ không từ các cơ quan này, tuy nhiên cũng khó xác thực được thông tin này vì muốn khách quan cần có sự đánh giá về mức độ bảo mật của hệ thống từ một tổ chức độc lập. Ngoài ra, bản thân các cá nhân trong các cơ quan này cũng có thể là nguồn rò rỉ thông tin (vô tình hoặc cố ý), mà việc này không thể nào xác minh được.

Nguồn hình minh họa: ebuyer.com/blog, 1040return.com

Bs Phạm Minh Triết