Giữ Ly Nước Đừng Đầy

Thỉnh thoảng tôi vẫn rùng mình nhớ lại video một học sinh sau vài lời nói chuyện với ba mình thì thản nhiên bước ra ngoài ban công và nhảy xuống. Hay gần đây tôi lại cảm thấy đau xót về việc một học sinh có biểu hiện rối loạn tâm thần vì bị bạo hành (Link: https://thanhnien.vn/nam-sinh-lop-7-bi-danh-hoi-dong-van-hoang-loan-goi-nguoi-than-la-con-do-185231026132541874.htm).

Thử tưởng tượng, cảm xúc của những học sinh này giống như nước đựng trong một cái ly, thì những trường hợp này là biểu hiện khi giọt nước đã tràn ly và đều để lại những hậu quả đáng tiếc khó khắc phục.

Có khi ly nước đã đầy tràn nhưng không có hậu quả gì “đáng tiếc” xảy ra. Có thể chỉ là một trận cãi vã dữ dội giữa con và ba mẹ hay cũng có thể là một lần con rạch tay mình hay đập phá một món đồ gì đó, mục đích để giải phóng cảm xúc tiêu cực con đang có. Đó là lúc con “buông Xuôi” để bỏ bớt cảm xúc đang đè nặng giống như con tự nghiêng ly để một chút nước đổ ra ngoài. Sau khi nước được đổ đi một phần, con trở lại “bình thường”. Thật ra không phải vậy, những cảm xúc tiêu cực vẫn còn nhiều, và một thời điểm nào đó nước sẽ tiếp tục tràn ly. Và cho dù chưa có hậu quả “đáng tiếc” nào thì những trải nghiệm như vậy đều để lại ấn tượng xấu trong suy nghĩ của những người liên quan.

Giữ cảm xúc bản thân và của con ở mức độ vừa phải giúp hạn chế những tình huống “giọt nước tràn ly” đáng tiêc. Nguồn hình: https://wealthresult.com/ 

Nhiều trẻ vị thành niên (tuổi từ 11 đến 19), do những thay đổi tự nhiên trong tiến trình phát triển, sẽ có những thời điểm cảm xúc dâng trào quá mức, tạo ra tình huống “nhiều giọt nước tràn ly” bất ngờ. Và vì vậy có thể dẫn đến những hậu quả không lường.

Không khó để nhận ra rằng cách lý tưởng nhất là để cái ly này không có nước. Nhưng cảm xúc là một phần tất yếu của con người nên không có nước (không cảm xúc) cũng không phải là một điều bình thường. Vậy điều quan trọng là giữ mực nước trong ly ở mức vừa phải và kịp thời “đổ nước” trước khi ly nước gần đầy.

Mực nước trong ly bị ảnh hưởng bởi môi trường xã hội, gia đình và bản thân đứa trẻ. Với xã hội, với một học sinh thì phần lớn liên quan đến trường học, giữa trẻ và giáo viên hoặc trẻ với bạn bè. Nhưng rõ ràng là để thay đổi xã hội không phải là điều dễ dàng. Vậy điều có thể thay đổi chính là gia đình và bản thân trẻ.

Một trẻ được sinh ra luôn có sẵn một tính khí (như trầm tĩnh, dễ khóc, dễ nổi nóng, …), có thể giống ba, có thể giống mẹ, hoặc có thể là sự hòa trộn giữa ba và mẹ. “Cha mẹ sinh con, trời sinh tính” nên tính khí này không thay đổi được, mà chỉ có thể học cách điều chỉnh cho phù hợp với môi trường. Và vì con chưa phải là một người trưởng thành nên con cần được dạy và ba mẹ khoan vội áp đặt những mong đợi của người lớn lên con mình.

Trong quá trình làm việc, đôi lúc, tôi nhận được tin nhắn (đôi khi từ phụ huynh, đôi khi từ trẻ) yêu cầu cần được nói chuyện ngay. Những lúc đó, tôi đều cố gắng sắp xếp để buổi nói chuyện được diễn ra (dĩ nhiên là không phải lúc nào cũng có thể làm được như vậy). Những lúc đó, tôi biết ly nước đã đầy, có thể chỉ một giọt nước nữa thôi là những người liên quan sau này nhìn lại và nói rằng “Giá như lúc đó tôi làm khác đi”.

Có trường hợp khi tôi gặp, giữa con và mẹ đã ở một khoảng cách khá xa về tình cảm lẫn địa lý. Mẹ ở ngay trung tâm một thành phố lớn miền Trung, con về một tỉnh lân cận ở một mình. Mọi việc khởi phát từ một can thiệp không phù hợp của mẹ trước đó 5 năm và đẩy con rời khỏi mẹ. “Mỗi lần con nhìn thấy mẹ, con lại nhớ đến điều mẹ làm với con và con cảm thấy căm thù mẹ”. Ca này tôi không giúp được vì con không muốn tôi cùng đồng hành, cuối cùng con dựa vào tình thương một người mợ (theo lời mẹ kể lại).

Nếu như những “chinh chiến” bên ngoài tạo ra nhiều cảm xúc tiêu cực thì gia đình, nếu đủ tốt, là nơi để mọi thành viên trở về “chữa lành” cảm xúc. Nhưng “chữa lành” không phải là xả những cảm xúc này cho những thành viên trong gia đình mà là dùng gia đình để điều chỉnh làm cảm xúc tiêu cực biết mất đi. Thử hình dung, bạn đi làm về với một cảm giác đang bực bội về vừa bị sếp la “oan”, và bạn muốn “dạy” con về một điều mà bạn không thấy hài lòng. Thử hỏi, nếu bạn “dạy” vào thời điểm đó, kết quả có như bạn mong đợi không? Nếu bạn dạy vào một thời điểm khác, khi mà bạn đã bình tâm hơn, kết quả sẽ như thế nào? Đó là cách điều chỉnh để cảm xúc tiêu cực mang từ nơi làm việc về nhà không bị nhân đôi, và đó là điều phụ huynh cần nên học.

Muốn học về những giải pháp này, vui lòng chọn vào link này để biết thêm chi tiết: Lớp học “Nói Con Nghe, Nghe Con Nói”

Trở lại trường hợp của học sinh có biểu hiện rối loạn tâm thần ở trên, con sẽ bị ảnh hưởng lâu dài và không dễ hồi phục hoàn toàn. Quý phụ huynh nào biết được thông tin của gia đình con, xin vui lòng làm cầu nối để tôi có thể hỗ trợ con miễn phí.

Bs Phạm Minh Triết.