ABC Cho Cuộc Sống – Sự Cân Bằng (BALANCE)

Trong một lần phỏng vấn, tôi được hỏi “Với bạn, ở cương vị là một người lãnh đạo, điều gì là quan trọng nhất cho tổ chức của bạn?”. Câu trả lời là “Sự cân bằng. Và người lãnh đạo phải là một người đủ năng lực để duy trì sự cân bằng đó, giống như dòng nước vừa đủ mềm mại để hấp thu những áp lực, vừa có thể len lỏi qua những khe nhỏ nhất, nhưng cũng có thể phá vỡ những tảng đá lớn nhất. Người lãnh đạo cần linh hoạt và thích ứng, nhưng cũng mạnh mẽ và kiên định.”

Thật ra, ý tưởng này không chỉ cần ở vai trò của một người lãnh đạo mà là một lẽ tự nhiên trong cuộc sống. Trong những lúc gặp mặt bạn bè “trà dư tửu hậu”, một người bạn đã nói với tôi là “Báo đài mình hay ca ngợi những tấm gương vượt khó, thật ra vượt sướng mới cần ca ngợi”.

Sheikh Rashid đã từng nói*: “Ông nội tôi cưỡi lạc đà, cha tôi cưỡi lạc đà, tôi lái Mercedes, con trai tôi lái Land Rover, và cháu trai tôi sẽ lái Land Rover, nhưng cháu trai của cháu sẽ phải cưỡi lại lạc đà.”

“Thời kỳ khó khăn tạo ra người mạnh mẽ, người mạnh mẽ tạo ra thời kỳ dễ dàng. Thời kỳ dễ dàng tạo ra người yếu đuối, người yếu đuối tạo ra thời kỳ khó khăn. Nhiều người sẽ không hiểu điều này nhưng bạn phải nuôi dưỡng những chiến binh, không phải những kẻ ăn bám.”

Người Việt mình cũng có câu “Không ai giàu ba họ, không ai khó ba đời” để nói về nguy cơ của sự sung sướng và giá trị của những khó khăn. Vì vậy, sự cân bằng giữa hưởng thụ và lao động mới có thể tạo ra sự bền vững về mọi mặt của một gia đình, một dòng họ qua nhiều thế hệ, hay rộng lớn hơn là của một xã hội.

Ở góc độ tâm lý, hầu hết những điều cốt lõi trong cuộc sống, ta đều nhận thức theo sự cân bằng, hay một cách nói khác là nhịp điệu kép của cuộc đời.Chúng ta biết đến vẻ đẹp của ánh sáng, bởi vì đã từng trải qua bóng tối; biết đến hạnh phúc, bởi đã từng nếm trải nỗi buồn; biết đến lòng trung thành, bởi đã từng chạm ngõ phản bội. Nhưng cho dù là những đối nghịch, chúng vẫn tồn tại cùng lúc, tương tác nhau ở một mức độ cân bằng.

Ở góc độ triết học, hiểu thấu đáo cả hai mặt đối lập, chính là biện chứng. Triết học Phương Đông có học thuyết Âm Dương, dựa trên quan niệm về hai mặt đối lập và thống nhất của thế giới. Âm là biểu tượng cho tĩnh lặng, mềm mại, thụ động, như nước, bóng tối, đất, nữ tính. Dương là biểu tượng cho năng động, mạnh mẽ, chủ động, như lửa, ánh sáng, trời, nam tính. Âm và Dương không tồn tại độc lập, mà luôn tồn tại trong mối quan hệ thống nhất, tương tác, bổ sung lẫn nhau. Sự cân bằng giữa âm và dương là điều kiện cần thiết cho sự tồn tại và phát triển của vạn vật.

Triết học Phương Tây, từ thời những nhà hiền triết Hy Lạp cổ như Socrates, Plato, … cho đến tận hôm nay, đều kết luận rằng khi phân tích sự đối nghịch của một vấn đề một cách thấu đáo, ý tưởng mới sâu sắc hơn sẽ xuất hiện. Giống như Socrates và các học trò, khi tìm thấy kẽ hở trong lập luận của nhau, họ nhận ra rằng chính cuộc “đối thoại Socratic” ấy, với những mâu thuẫn va chạm, lại khai sinh ra những khám phá vượt lên cả quan điểm cá nhân.

Một trong những phim bộ dài tập tôi say mê là bác sĩ House (House, MD), khi ông tạo ra một đội gồm những bác sĩ có khả năng phản biện để cùng tìm ra giải pháp cho những trường hợp bệnh khó. Những đối nghịch trong quá trình tranh luận tạo ra những giải pháp vượt qua những kiến thức, kinh nghiệm của từng thành viên trong đội. Tôi đã từng có được một đội gần như vậy nhưng thời gian này kéo dài không lâu, dù sao vẫn là một kỷ niệm đẹp. Liệu sẽ có một đội mới trong tương lai? Ừ nhỉ, tại sao không?

Sự cân bằng, dẫu có, cũng sẽ không kéo dài lâu. Đó là lẽ tự nhiên của sự phát triển. Khi một trong hai thái cực của sự đối nghịch vượt qua mức cân bằng đang có, sự cân bằng mất đi và một sự cân bằng mới được tạo thành. Nói dễ hiểu hơn, bạn làm ra 10 đồng, nếu bạn chi tiêu tiết kiệm trong khoảng đó, bạn có sự cân bằng. Nếu bạn được lên lương cao hơn, các chi tiêu của bạn cũng sẽ thay đổi, tạo nên sự cân bằng mới. Và ngược lại, mà nếu bạn chi tiêu tiết kiệm nhiều hơn lương bạn có, bạn sẽ bị “phá sản”,…

Tôi luôn chúc mọi người sự bình an. Khi bạn cảm thấy an yên, chính là lúc bạn có được sự cân bằng. Ngay cả khi sự cân bằng có mất đi thì đó là một điều tất nhiên của cuộc sống, là một cơ hội để bạn tạo ra một sự phát triển mới tích cực.

Chúc mọi người một năm mới bình an và nhiều thay đổi tích cực.

Bs Phạm Minh Triết

* Sheikh Rashid bin Saeed Al Maktoum (1912-1990) là Tiểu vương Dubai từ năm 1958 đến năm 1990. Có nhiều thông tin cho rằng ông không phát biểu câu này.