CẠNH TRANH HAY HỢP TÁC?

Hôm trước nói chuyện với một bạn tôi dự định hợp tác. Bên cạnh những nội dung có thể hợp tác, bạn cũng cho biết một vài khó khăn. Bạn được đào tạo bài bản từ nước ngoài, lúc đầu ít người biết nên bạn tình nguyện dạy miễn phí hoặc lấy phí rất thấp cho vài trung tâm can thiệp. Về sau, trung tâm của bạn bắt đầu được biết đến nhiều, những người bạn từng dạy cũng bắt đầu quay lại “chơi xấu” bạn.

Khi gặp sự cạnh tranh, tâm trí thường phản ứng theo kiểu xem đó là một mối đe doạ. Điều này kích hoạt phảm xạ “chiến đấu”, dẫn đến các biểu hiện chê bai, chỉ trích hay nặng nề hơn là “đánh cho chết”. Tôi biết một anh đồng nghiệp, định hợp tác, nhưng cùng dự với anh vài lớp học/hội thảo thì thấy không hợp, nên thôi. Không hợp vì anh thường tranh luận theo hướng chỉ trích, chê bai gay gắt những thông tin chưa chính xác. Phần lớn những tranh luận của anh là đúng, nhưng tôi cảm thấy không hợp với cách này vì nó làm người đối diện cảm thấy “bị nhỏ bé” hay nói thẳng ra là “bị làm nhục”. Tôi và anh chưa tranh luận lần nào, cũng có thể vì tôi và anh có nhiều đồng thuận trong chuyên môn, nhưng tiếc là tôi cảm thấy khó hợp tác với anh.

Dạo tôi mới học tâm lý, lúc đi thực tập được một đàn chị hướng dẫn. Lúc chị dạy, có một vài thông tin tôi cảm thấy chưa chính xác nên vô tình mở điện thoại để xem lại, rồi khoá điện thoại mà không có ý kiến hay nhận xét gì (lúc đó chỉ nghĩ bản thân mình nhớ nhầm). Ngày hôm sau tôi được một chị học viên nhắn là không được mở điện thoại để đọc tài liệu khi đi thực tập. Tôi học được từ chị cũng khá nhiều điều hay, ví dụ như một vài chẩn đoán phân biệt hiếm gặp; nhưng cảm thấy khó hợp tác được.

Để đối đầu với sự cạnh tranh, đặc biệt ở khía cạnh chuyên môn trong ngành chăm sóc sức khoẻ, tôi chọn cách hợp tác. Có lẽ tại tôi “nhát” nên không dám chọn cách “đánh nhau”, có lẽ vì tôi “già” nên không chọn cách “tốn nhiều năng lượng tiêu cực”. Cũng có thể nhờ “lang thang” nhiều nên tôi hiểu rằng “bất đồng” là hiển nhiên và cùng tồn tại nên chẳng màng chuyện “thắng thua” hay “nâng lên” “hạ xuống” một ai. Hợp tính thì chơi, không hợp thì chào nhau rồi tránh. Khi chơi thì nói rõ tôi theo “trường phái” nào, tìm hiểu bạn theo “trường phái” nào (trong tâm lý cũng có nhiều trường phái; giống như y khoa có người thích Tây y, có người chuộng Đông y, …). Nếu có thể hợp tác lâu dài thì “chiến”, không được thì chia tay nhưng vẫn dành một sự tôn trọng. Hợp tác với người hợp tính cũng có thể có thêm người theo “trường phái” mình, sự phát triển thêm chắc chắn. Ngược lại, chỉ trích, hạ bệ chỉ tạo thêm sự thù địch, ganh ghét.

Có một câu chuyện thường được kể về tính cách của người Việt mình giống như cua trong giỏ. Nếu có một con thì con cua đó sẽ leo được lên miệng giỏ, nhưng nếu có một đàn, thì con cua nào leo lên miệng giỏ sẽ bị con cua khác kéo xuống. Nếu chuyện đó phản ảnh phần lớn tâm lý của người Việt mình thì đúng là khó phát triển mạnh và nhanh. Dù sao thì tôi vẫn tin là mình sớm tìm được những người thích hợp để hợp tác.

#bsphamminhtriet

Bs Phạm Minh Triết