THIẾU KẾT NỐI

Trong quá trình làm việc của mình, không ít lần phụ huynh hỏi tôi “Giáo viên can thiệp kêu ngừng thuốc, vậy đúng hay sai?” Câu trả lời không thể chỉ là “đúng” hay “sai” vì cách can thiệp, điều trị mỗi trẻ chỉ dành riêng cho cá nhân trẻ đó và hệ sinh thái xung quanh trẻ.

1. Góc Nhìn Khác Nhau

Ở góc nhìn của giáo viên, thuốc có thể khiến trẻ bị ảnh hưởng trực tiếp đến việc học và can thiệp, như trẻ trở nên ít hứng thú, thiếu sáng tạo, hoặc quá ngoan và thờ ơ. Cũng có thể là sự khác biệt về quan điểm chuyên môn (mindset), ví dụ như giáo viên theo trường phái can thiệp tự nhiên hoàn toàn. Khi thấy trẻ tiến bộ, giáo viên đôi khi nghĩ rằng các biện pháp hiện tại đã đủ hiệu quả.

Ở góc nhìn của phụ huynh, có thể họ lo lắng về tác dụng phụ của thuốc. Có thể phụ huynh biết được bé nào đó không cần dùng thuốc mà vẫn tiến bộ. Hoặc họ theo trường phái “có bệnh vái tứ phương”, chọn phương pháp nào hứa điều trị nhanh, điều trị khỏi là thử.

2. Thiếu Kết Nối

Tuy nhiên, yếu tố tôi thường thấy trong phần lớn các trường hợp là đề nghị ngừng thuốc xuất phát từ sự thiếu kết nối thông tin. Giáo viên chỉ thấy trẻ trong khung giờ can thiệp, bác sĩ lại dựa vào đánh giá lâm sàng và báo cáo từ gia đình, giống như chuyện người mù sờ voi. Ông sờ tai nói “voi như quạt”, sờ chân nói “voi như cột”, sờ ngà nói “voi như cái giáo”, sờ bụng nói “voi như cái thùng”. Mỗi người đều đúng với phần mình sờ, nhưng không ai thấy được cả con voi.

Quá trình tiến bộ trong can thiệp thường theo các mức độ sau: (i) Nhận biết: Trẻ học và hiểu kỹ năng mới trong môi trường can thiệp, (ii) Thành thạo: Trẻ thực hành kỹ năng nhiều lần, làm quen và phản xạ nhanh hơn. (iii) Duy trì: Trẻ duy trì kỹ năng theo thời gian, không chỉ trong buổi can thiệp. (iv) Khái quát hóa: Trẻ vận dụng kỹ năng vào nhiều môi trường, tình huống và với nhiều người khác nhau, thể hiện tiến bộ thực sự trong đời sống hàng ngày.

Nhìn một cách đơn giản (vì thực tế có nhiều yếu tố phức tạp hơn), nếu bé chỉ đang ở giai đoạn (i), (ii), giáo viên có thể thấy bé làm tốt ở lớp nhưng phụ huynh chưa nhìn thấy bé làm được điều đó ở nhà và/hoặc những môi trường khác. Khi đến phòng khám, người bác sĩ không thấy được những kỹ năng mà giáo viên nói bé đã làm được, điều này càng làm cho phụ huynh nghĩ rằng giáo viên nói dối (tôi chỉ xét đến tình huống giáo viên nói thật trong bài này). Nếu phụ huynh hoặc giáo viên không hiểu được tình huống này, dễ dẫn đến việc không tin tưởng lẫn nhau và gây áp lực lên nhau. Và cuối cùng người chịu thiệt thòi là em bé.

3. Cần Sự Kết Nối Với Sự Tôn Trọng Lẫn Nhau

Tôi thường chọn sự kết nối để giải quyết hầu hết các tình huống này. Kết nối giúp tôi biết được bé uống thuốc có bị ảnh hưởng chuyện can thiệp không để trấn an phụ huynh, chỉnh liều phù hợp cho trẻ. Kết nối giúp phụ huynh và giáo viên hiểu được con ở giai đoạn nào để không tạo áp lực cho nhau. Kết nối giúp giáo viên biết được những thông tin khác ngoài môi trường mà bé được can thiệp. Kết nối giúp trẻ được can thiệp phù hợp hơn, và đó mới là đích đến cuối cùng của chúng ta.

Trong trường hợp mindset khác nhau, tôi để phụ huynh tự lựa chọn. Xét cho cùng, “success speaks for itself” hay “Cây tốt ắt sai (nhiều) quả”. Cách nào cũng được, miễn là cuối cùng trẻ tiến bộ. Nếu phương pháp TEACCH đã tốt, sao lại có ABA, Floor time và nhiều cách khác. Nếu ABA đã tốt, sao TEACCH còn tồn tại? Nếu ABA và TEACCH là “vô địch”, sao vẫn có người tự kỷ vẫn cần thuốc để kiểm soát hành vi tốt hơn? Dĩ nhiên, “gieo gì, gặt nấy”, chọn cách nào thì nhận kết quả theo cách đó. Chọn một cách tiếp cận đã có nhiều chứng cớ khách quan được nhiều chuyên gia đồng thuận với chọn một cách nhiều hứa hẹn mà chỉ chuyên gia đó biết, bạn chọn cách nào?

Chuyện dùng thuốc cũng vậy. Phụ huynh thích con được uống thuốc nhiều thì thường không tiếp tục tái khám lại với tôi sau lần khám đầu. Tôi thường cho rất ít thuốc, hạn chế tối đa thực phẩm chức năng hay các loại thuốc “bổ não” khác. Khi điều trị thuốc, phụ huynh có thể nhắn tin qua Zalo nếu bé gặp vấn đề hoặc có điều gì cần phản hồi để tôi điều chỉnh liều. Phòng khám cũng có kênh riêng để giáo viên và phụ huynh góp ý mọi chuyện, từ tiếp nhận đến theo dõi điều trị. Dĩ nhiên, không phải phụ huynh nào cũng thấy phù hợp với phong cách này, nhưng đó là cách chúng tôi tạo điều kiện tốt nhất trong khả năng cho phép, hỗ trợ gia đình và can thiệp cho trẻ.

Suy cho cùng, đích đến cuối cùng là sự tiến bộ của trẻ được chúng ta can thiệp, không phải là sự thỏa mãn cái tôi của nhà trị liệu.

#bsphamminhtriet, #roiloanphotuky, #tuky, #canthiep, #dieutri

Bs Phạm Minh Triết