Rối Loạn Stress Sau Sang Chấn (Post-Traumatic Stress Disorder – PTSD)

X., một bé gái 14 tuổi, được mẹ dẫn đến khám. Khi vào phòng, ngồi cạnh Mẹ, con vẫn biểu hiện sự căng thẳng quá mức. Mặt tái, cúi gằm xuống đất, giọng lí nhí, đứt quảng, tay run nhẹ. Con không đủ sức để kể lại chuyện của mình nên người Mẹ là người kể chuyện…

Năm con 13 tuổi, một lần đi sang nhà người thân chơi, con bị ép làm chuyện người lớn. Sự kiện này gây ra sự tuyệt vọng và sợ hãi rất lớn trong cuộc đời của con. Chuyện này con giữ kín, một phần con bị dọa sẽ bị g..iế..t nếu nói ra, một phần con cũng đủ lớn để hiểu được ý nghĩa của sự việc này đối với tương lai của mình.

Không lâu sau, con bị mất ngủ, thường xuyên có ác mộng. Con thường có biểu hiện căng thẳng, tránh né khi gặp những người đàn ông trung niên. Đặc biệt hơn là cảm xúc sợ hãi sẽ tràn ngập nếu con tình cờ gặp mặt người thân đã ép con hoặc đi ngang nhà của người đó.

Cũng mất nữa năm sau sự kiện, gia đình chỉ chú ý khi những biểu hiện này ngày càng nặng, ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt và chuyện học. Hỏi mãi thì con mới chịu nói với mẹ…

Người mắc PTSD thường tránh né và có cảm xúc tiêu cực mãnh liệt mỗi khi nhớ lại hoặc tiếp xúc lại những yếu tố liên quan đến sự kiện gây sang chấn

Một thân chủ khác, gặp tôi online, đang sống ở nước ngoài cũng trải qua sự kiện và biểu hiện tương tự nhưng mãi đến 15 năm sau vẫn không thoát được tình trạng này…

Cả hai đều được chẩn đoán mắc Rối Loạn Căng Thẳng Sau Sang Chấn, hoặc Rối Loạn Stress Sau Sang Chấn (Post-Traumatic Stress Disorder – PTSD).

Để chẩn đoán PTSD theo tiêu chuẩn DSM-5, trước hết, người bệnh phải đã trải qua một sự kiện kích động gây chấn thương, như tai nạn, chiến tranh, hoặc bạo lực cá nhân, và sự kiện này phải gây ra một cảm giác tuyệt vọng, vô vọng hoặc sợ hãi lớn.

Các triệu chứng chính của PTSD bao gồm các kiểu tái hiện về sự kiện kích động, như ý thức, ý niệm, hoặc ký ức qua giấc mơ, suy nghĩ, hoặc hành động. Người mắc có thể tránh xa các nguyên nhân gây căng thẳng hoặc tái hiện liên quan đến sự kiện, và có thể trải qua tăng cảm giác phòng thủ như dễ kích động, giác quan quá mức, hoặc giảm khả năng ngủ ngon.

Những triệu chứng này cũng phải tác động tiêu cực đến cuộc sống hàng ngày, gây ra sự gián đoạn đáng kể trong các lĩnh vực như công việc, học tập, quan hệ cá nhân, hoặc các hoạt động hàng ngày. Đồng thời, triệu chứng phải kéo dài ít nhất 1 tháng và không được là kết quả của các tác nhân khác như thuốc, chất gây nghiện, hoặc tình trạng sức khỏe tâm thần khác.

Thống kê tại Mỹ cho thấy cứ 100 người dân bình thường, có khoảng 1 – 3 người mắc PTSD. Nhóm nguy cơ cao mắc PTSD gồm những người phục vụ trong quân đội, lính cứu hỏa, cảnh sát, các ngành nghề thường xuyên đối diện căng thẳng, với nguy cơ chấn thương tử vong, với tỷ lệ 100 người có từ 10 đến 30 người mắc PTSD. Trong giai đoạn đại dịch Covid, nhân viên y tế cũng là đối tượng nguy cơ cao, nhưng tỷ lệ mắc chưa có số liệu cụ thể.

Việc điều trị PTSD không phải dễ dàng, cần sự hợp tác, bền bỉ và kiên cường của người mắc với thời gian tính bằng năm. Thuốc thường là lựa chọn ban đầu. Điều trị không thuốc chính gồm Trị Liệu Nhận Thức Hành Vi (Cognitive Behavioral Therapy – CBT). CBT tập trung vào việc thay đổi suy nghĩ và hành vi tiêu cực bằng cách tìm hiểu và thay đổi những niềm tin và giá trị tiêu cực liên quan đến PTSD. Và Eye Movement Desensitization and Reprocessing -EMDR (tạm dịch: Phương pháp Di Chuyển Mắt và Tái Xử Lý Ký Ức). EMDR kết hợp việc kích hoạt các ký ức kinh hoàng với các kỹ thuật như chuyển động mắt nhanh để giúp người bệnh xử lý và giảm căng thẳng. Việc gợi nhớ lại những ký ức đau thương gây ra những cảm xúc tiêu cực để xử lý của cả hai phương pháp điều trị không thuốc là nguyên nhân chủ yếu là người mắc PTSD bỏ cuộc vì không thể vượt qua. Cả hai trường hợp kể trên đều không thể hoàn tất việc điều trị không thuốc.

#bsphamminhtriet, #PTSD, #roiloanstresssausangchan, #tamly, #tamthan.

Bs Phạm Minh Triết