Trầm Cảm: Sao Người Bị Người Không? (Phần 2)

Bạn có để ý rằng một số người sợ ma nhưng lại có khuynh hướng thích đọc truyện ma hoặc xem phim ma. Hoặc một số người bị bạo hành gia đình sau khi chia tay người bạo hành mình lại có khuynh hướng tìm kiếm một người tiếp theo cũng là người thích bạo hành người khác. Tại sao vậy? Bài viết sau sẽ giúp bạn hiểu được các tình huống “khó hiểu một cách vô lý” này.

Ngoài mô hình dễ tổn thương – căng thẳng (xem thêm: https://drphamminhtriet.com/tram-cam-sao-nguoi-bi-nguoi-khong-phan-1/ ), mô hình tương quan giữa gien và môi trường cũng thường được dùng để để giải thích cho lý do vì sao người này dễ mắc trầm cảm nhưng người khác thì không.

So với mô hình trước, các mối quan hệ trong mô hinh tương quan giữa gien và môi trường phức tạp hơn. Theo mô hình này, một người dễ mắc một bệnh nào đó vì người đó có mang một hoặc nhiều gien di truyền dễ mắc bệnh đó (1, 2). Cần nhớ là cho đến hiện tại không phải bệnh hay rối loạn chúng ta cũng biết được chính xác gien nào liên quan.

Ngoài ra, mô hình này cũng đưa ra một hướng giải thích khác đó là một người cũng có thể có gien nào đó làm cho họ có khuynh hướng trải qua những sự kiện, tình huống làm tăng nguy cơ mắc một loại bệnh hoặc rối loạn nào đó của mình (2, 3).

Ví dụ: Người bị trầm cảm có khuynh hướng tìm kiếm các mối quan hệ khó khăn, phức tạp hoặc tham gia vào các hoàn cảnh làm cho bản thân dễ bị trầm cảm (3).

Mô hình tương tác gien và môi trường giải thích sao người này mắc trầm cảm người kia thì không

McGue và Lykken (4) thậm chí đã áp dụng mô hình tương quan gen-môi trường để giải thích  ảnh hưởng của gen đến tỷ lệ ly hôn. Xác suất ly hôn của một người tăng gấp đôi so với xác suất trong dân số nói chung nếu anh chị em sinh đôi khác trứng của người đó cũng ly dị và tăng gấp sáu lần nếu người anh chị em song sinh cùng trứng nhau của người đó đã ly dị. Tại sao điều này sẽ xảy ra? Rõ ràng, không một gen nào gây ra ly hôn. Trong phạm vi được xác định về mặt di truyền, mười lần ly hôn gần như chắc chắn liên quan đến các đặc điểm di truyền khác nhau, chẳng hạn như căng thẳng, bốc đồng hoặc nóng tính, khiến ai đó khó hòa hợp (5).

Một khả năng khác là một đặc điểm di truyền làm cho một người có khuynh hướng sẽ chọn một người phối ngẫu không tương thích. Ví dụ một số người bị bạo hành gia đình sau khi chia tay người bạo hành mình lại có khuynh hướng tìm kiếm một người tiếp theo cũng là người thích bạo hành người khác (6). Vì sao? Nếu bạn thụ động và không quyết đoán, bạn cũng có thể chọn một người bạn đời mạnh mẽ, thống trị, người hóa ra lại khó sống cùng. Bạn ly hôn nhưng sau đó thấy mình bị thu hút bởi một cá nhân khác có cùng đặc điểm tính cách, người cũng khó sống cùng. Điều này cho thấy, các yếu tố xã hội, giữa các cá nhân, tâm lý và môi trường đóng vai trò chính trong việc chúng ta có kết hôn hay không và hoàn toàn có khả năng gien của chúng ta góp phần vào cách chúng ta tạo ra môi trường của chính mình.

Bs Phạm Minh Triết

Tài liệu tham khảo:

1. Jaffee, S. (2011). Genotype-environment correlations: Definitions, methods of measurement, and implications for research on adolescent psychopathology. In K. S. Kendler, S. Jaffee, & D. Romer (Eds.), The dynamic genome and mental health: The role of genes and environ[1]ments in youth development (pp. 79–102). New York, NY: Oxford University Press.
2. Kendler, K. S. (2011). A conceptual overview of gene-environment interaction and correlation in a developmental context. In K. S. Kendler, S. Jaffee, & D. Romer (Eds.), The dynamic genome and mental health: The role of genes and environments in youth development (pp. 5–28). New York, NY: Oxford University Press.
3. Rutter, M. (2010). Gene-environment interplay. Depression and Anxiety, 27(1), 1–4.
4. McGue, M., & Lykken, D. T. (1992). Genetic influ[1]ence on risk of divorce. Psychological Science, 3(6), 368–373.
5. Jockin, V., McGue, M., & Lykken, D. T. (1996). Personality and divorce: A genetic analysis. Journal of Personality and Social Psychology, 71, 288–299.
6. Newman, Willis C.; Newman, Esmeralda (2008), “What is domestic violence? (What causes domestic violence?)”, in Newman, Willis C.; Newman, Esmeralda (eds.),