Điều Trị và Can Thiệp Cho Người Mắc Tự Kỷ

Điều trị và can thiệp (gọi tắt là can thiệp) cho người mắc tự kỷ có nhiều cách tiếp cận khác nhau ở mỗi nước, đặc biệt là giữa các nước nói tiếng Pháp và tiếng Anh. Để phụ huynh có thể nhìn thấy được tổng thể của việc điều trị và can thiệp cho Rối loạn PhổTự kỷ (gọi tắt là tự kỷ), tôi viết bài này dựa theo tài liệu hướng dẫn chính của Trung Tâm Kiểm Soát Bệnh Tật Hoa Kỳ (CDC) và đề cập về những phương pháp liên quan hiện có tại Việt Nam.

1. Các điểm chính:

Cho dù áp dụng phương pháp nào, một hay nhiều phương pháp thì can thiệp tự kỷ có các điểm chính sau:

– Giảm các triệu chứng ảnh hưởng đến chức năng hàng ngày và chất lượng cuộc sống.

– Được thực hiện trong các môi trường như giáo dục, y tế, cộng đồng, hoặc tại nhà.

– Khi cá nhân với Tự kỷ rời khỏi trường trung học và trưởng thành, các dịch vụ bổ sung có thể giúp cải thiện sức khỏe, chức năng hàng ngày, và thúc đẩy giao tiếp xã hội.

2. Các loại điều trị và can thiệp

– Hành vi: Thay đổi hành vi bằng cách hiểu nguyên nhân trước và sau hành vi.

– Phát triển: Cải thiện các kỹ năng phát triển cụ thể như ngôn ngữ.

– Giáo dục: Cung cấp trong môi trường lớp học.

– Xã hội-tình cảm: Tập trung vào kỹ năng xã hội và xây dựng mối quan hệ cảm xúc.

– Dược lý: Không có thuốc điều trị triệu chứng cốt lõi của Tự kỷ, nhưng một số thuốc giúp quản lý các triệu chứng kèm theo.

– Tâm lý: Giúp đối phó với lo âu, trầm cảm, và các vấn đề sức khỏe tâm thần khác.

– Liệu pháp bổ sung: Bao gồm các phương pháp như chế độ ăn đặc biệt, bổ sung thảo dược, và liệu pháp động vật.

3. Chi tiết các cách điều trị và can thiệp

3.1. Các phương pháp tiếp cận hành vi

Các phương pháp hành vi tập trung vào thay đổi hành vi bằng cách hiểu điều gì xảy ra trước và sau hành vi. Phương pháp này có nhiều bằng chứng nhất trong việc điều trị các triệu chứng của Tự kỷ, dựa trên nền tảng của trường phái Trị liệu Hành vi (Behavioral Therapy – BT). Một phương pháp đáng chú ý là phân tích hành vi ứng dụng (ABA), khuyến khích hành vi mong muốn và hạn chế hành vi không mong muốn để cải thiện các kỹ năng. Hai phong cách giảng dạy của ABA là đào tạo thử nghiệm rời rạc (DTT) và đào tạo đáp ứng then chốt (PRT).

Tại Việt Nam, đã bắt đầu có một số chuyên gia được đào tạo về ABA có chứng chỉ quốc tế. Tuy vậy, hiện tại, cũng có những nhận xét không tán thành về sử dụng ABA cho trẻ tự kỷ. Ở góc độ cá nhân, tôi nghĩ, một tâm lý gia nắm vững trường phái Trị Liệu Hành Vi cũng có thể điều chỉnh hành vi một cách uyển chuyển mà không cần phải học ABA.

3.2. Các phương pháp phát triển

Phương pháp phát triển tập trung vào việc cải thiện các kỹ năng phát triển cụ thể như ngôn ngữ hoặc kỹ năng thể chất. Phương pháp phát triển phổ biến nhất cho người mắc Tự kỷ là liệu pháp ngôn ngữ và lời nói, giúp cải thiện sự hiểu biết và sử dụng ngôn ngữ.

Tại Việt Nam, ngành Âm ngữ trị liệu và lời đang phát triển mạnh, nhiều tỉnh thành trên cả nước đã có các chuyên gia này.

3.3. Các phương pháp giáo dục

Phương pháp giáo dục được thực hiện trong môi trường lớp học. Một phương pháp giáo dục nổi bật là TEACCH, dựa trên ý tưởng rằng người mắc tự kỷ phát triển tốt hơn khi có sự nhất quán và học tập trực quan.

TEACCH là một phương pháp đã và đang được khoa Tâm Lý bệnh viện Nhi Đồng 1 TP. HCM sử dụng để hướng dẫn cho phụ huynh.

 

3.4. Các phương pháp xã hội-tình cảm

Các phương pháp này tập trung vào việc cải thiện kỹ năng xã hội và xây dựng mối quan hệ cảm xúc. Một số phương pháp nổi bật bao gồm mô hình DIR hoặc “Floor Time,” RDI, và nhóm kỹ năng xã hội.

Hiện tại, tại Việt Nam có một số chuyên gia áp dụng các phương pháp này, nhưng mức độ phổ biến còn thấp. Ở trẻ tự kỷ lớn hoặc người trưởng thành mắc tự kỷ đã có nhận thức tốt, việc đào tạo kỹ năng xã hội để giúp họ hòa nhập là một phương pháp quan trọng. Tuy nhiên, hiện tại vấn đề này vẫn còn là một khoảng trống.

3.5. Các phương pháp điều trị bằng thuốc

Không có thuốc điều trị triệu chứng cốt lõi của Tự kỷ, nhưng một số thuốc có thể giúp quản lý hành vi hung hăng, tăng động và các triệu chứng đi kèm như lo âu hoặc trầm cảm. Ngoài ra, người mắc tự kỷ cũng cần được điều trị những bệnh thông thường khác.

Hiện tại, hầu hết các bác sĩ làm trong ngành tâm thần tại Việt Nam đều có thể điều trị các vấn đề về hành vi, lo âu hoặc trầm cảm.

3.6. Các phương pháp tâm lý

Các phương pháp tâm lý giúp người mắc Tự kỷ đối phó với các vấn đề như lo âu và trầm cảm. Liệu pháp hành vi nhận thức (CBT) là một phương pháp tâm lý phổ biến.

Trên thực tế, số chuyên gia tâm lý có thể áp dụng CBT để điều trị tâm lý cho người tự kỷ mắc rối loạn lo âu hoặc trầm cảm không nhiều. Có thể vì việc điều trị cho nhóm khách hàng này khó thành công hoặc số lượng khách hàng không đủ lớn.

3.7. Các liệu pháp bổ sung và thay thế

Một số người mắc Tự kỷ sử dụng các liệu pháp bổ sung như chế độ ăn uống đặc biệt, bổ sung thảo dược, hoặc liệu pháp nghệ thuật. Tài liệu của CDC không nói rõ các phương pháp này là gì cũng như mức độ chứng cớ. Vì vậy, phụ huynh chỉ nên áp dụng nếu như nguồn lực (về kinh tế, về thời gian) cho phép. Nên dành nguồn lực cho những phương pháp từ 3.1 đến 3.6.

Tóm lại, việc can thiệp và điều trị cho trẻ tự kỷ cần nhiều phương pháp tiếp cận cùng lúc. Hiện tại, tại Việt Nam vẫn chưa có đầy đủ các phương pháp này. Cho dù sử dụng một hoặc nhiều phương pháp khác nhau, mục tiêu cuối cùng vẫn là giảm các triệu chứng ảnh hưởng đến chức năng hàng ngày và chất lượng cuộc sống và giúp người mắc tự kỷ có thể hòa nhập vào cuộc sống.

#bsphamminhtriet, #tuky

Bs Phạm Minh Triết