CÙNG CON VÀO NĂM HỌC MỚI

(Bài viết riêng cho Tạp chí Kinh Tế Sài Gòn, đăng ngày 28/8/2025)

Bước vào môi trường học đường là một cột mốc quan trọng trong đời trẻ. Đây là lúc trẻ lần đầu tách khỏi sự bao bọc của cha mẹ để tiếp xúc với bạn bè, thầy cô và kiến thức mới. Bên cạnh niềm vui và sự háo hức, quá trình này cũng có thể đi kèm nhiều khó khăn. Cha mẹ cần hiểu rõ các vấn đề thường gặp để kịp thời đồng hành và hỗ trợ con.

1. Các Vấn Đề Xuất Phát Từ Bản Thân Trẻ
Rối loạn thích ứng và lo âu
Những tháng đầu đi học, nhiều trẻ gặp rối loạn thích ứng. Trẻ có thể buồn bã, lo lắng, hay cáu gắt trước môi trường mới. Phản ứng này thường giảm dần khi trẻ quen lớp, quen bạn.
Nếu lo âu kéo dài và quá mức, có thể nghĩ đến rối loạn lo âu. Một dạng phổ biến là lo âu phân ly, khi trẻ hoảng sợ mỗi lần rời cha mẹ. Trẻ thường khóc lóc, than đau bụng hoặc buồn nôn để tránh đi học. Theo CDC, khoảng 7% trẻ từ 3–17 tuổi mắc rối loạn lo âu – một trong những vấn đề tâm thần phổ biến nhất ở lứa tuổi này.

Rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD)
Trẻ mắc ADHD thường khó tập trung, dễ bốc đồng, hay cử động không yên và khó hoàn thành bài tập. Điều này khiến trẻ dễ bị hiểu nhầm là “nghịch” hoặc “không chịu học”. Tại Mỹ, khoảng 11,4% trẻ từ 3–17 tuổi được chẩn đoán ADHD.

Rối loạn phổ tự kỷ (ASD)
Trẻ có ASD thường gặp khó khăn trong giao tiếp xã hội và biểu lộ cảm xúc. Các em có thể tránh giao tiếp bằng mắt, ít chia sẻ cảm xúc, khó kết bạn và thường lặp lại những hành vi quen thuộc. Điều này khiến việc tham gia hoạt động nhóm hay thích nghi với thay đổi trở nên khó khăn. CDC ước tính tỷ lệ ASD tại Mỹ là 1/36 trẻ.

Rối loạn học tập
Một số trẻ có trí thông minh bình thường nhưng gặp khó khăn ở một kỹ năng học thuật cụ thể:
• Khó đọc (Dyslexia): đọc chậm, hay đánh vần sai.
• Khó viết (Dysgraphia): chữ viết xấu, nhiều lỗi chính tả.
• Khó tính toán (Dyscalculia): không nắm vững các khái niệm số học cơ bản.
Tỷ lệ rối loạn học tập được ghi nhận ở 5–15% trẻ trong độ tuổi đi học.

Chậm phát triển trí tuệ và mức ranh giới
Chậm phát triển trí tuệ (ID) là tình trạng trẻ có chỉ số IQ thấp hơn nhiều so với trung bình, kèm theo khó khăn trong kỹ năng giao tiếp, tự chăm sóc và hòa nhập xã hội. Trẻ có ID thường học chậm, cần nhiều thời gian để hiểu khái niệm mới và dễ nản chí. Tỷ lệ mắc ID vào khoảng 1–3% dân số.
Bên cạnh đó, còn có nhóm trẻ ở mức ranh giới (Borderline Intellectual Functioning – BIF), với IQ trong khoảng 70–85. Các em không đủ tiêu chuẩn chẩn đoán ID nhưng cũng không đạt mức trung bình. Trẻ có BIF vẫn theo được chương trình học phổ thông, song thường vất vả hơn bạn bè, dễ tụt lại và mất động lực. Nhiều em bị hiểu lầm là “lười” hay “thiếu cố gắng”, trong khi giới hạn nhận thức là nguyên nhân chính. Việc nhận diện sớm ID và BIF giúp cha mẹ và nhà trường có kỳ vọng phù hợp, giảm áp lực và tạo cơ hội để trẻ phát huy tối đa khả năng.

Các vấn đề thể chất
Một số khó khăn học tập lại bắt nguồn từ sức khỏe thể chất:
• Thị giác kém: trẻ không nhìn rõ bảng.
• Thính giác kém: trẻ không nghe rõ lời giảng.
Những vấn đề này khiến trẻ bị hiểu nhầm là thiếu tập trung. Nếu nghi ngờ, cần cho trẻ khám chuyên khoa phù hợp.

2. Các Vấn Đề Từ Môi Trường Trường Học
Bắt nạt học đường
Bạo lực học đường hoặc trêu chọc có thể khiến trẻ sợ hãi, lo âu, thậm chí trầm cảm. Nhiều em không dám kể với cha mẹ vì xấu hổ hoặc sợ bị trả thù. Cha mẹ có thể nhận biết qua những thay đổi như kết quả học tập giảm sút, than phiền đau nhức không rõ nguyên nhân hoặc trở nên thu mình.

Áp lực học tập
Điểm số, sự cạnh tranh và kỳ vọng cao từ thầy cô hoặc cha mẹ có thể biến việc học thành gánh nặng. Trẻ lo sợ thất bại, mất hứng thú và dần coi việc đến trường như một áp lực thay vì niềm vui.

3. Cha Mẹ Nên Làm Gì?
Quan sát và lắng nghe
Hãy chú ý đến những thay đổi ở con. Một đứa trẻ vốn vui vẻ bỗng trầm lặng, hay than mệt hoặc tìm lý do để không đi học có thể đang gặp khó khăn. Dành thời gian mỗi ngày để trò chuyện về lớp học, bạn bè và cảm xúc của con là cách đơn giản nhưng hiệu quả để phát hiện vấn đề sớm.

Đồng hành và động viên
Trẻ cần một mái nhà ấm áp, nơi các em được lắng nghe và yêu thương vô điều kiện. Cha mẹ nên động viên thay vì trách mắng. Chỉ một lời khen hay một cái ôm đúng lúc cũng có thể giúp trẻ thêm tự tin để vượt qua thử thách.

Hợp tác với nhà trường
Giáo viên quan sát trẻ hàng ngày và có thể cung cấp nhiều thông tin quan trọng. Sự phối hợp giữa cha mẹ và giáo viên sẽ giúp tìm ra nguyên nhân và hướng xử lý toàn diện hơn.

Tìm kiếm hỗ trợ chuyên môn
Nếu khó khăn kéo dài và ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe thể chất hoặc tinh thần của trẻ, cha mẹ nên tìm đến chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ nhi khoa. Sự can thiệp sớm sẽ giúp trẻ phục hồi nhanh hơn và tránh những hệ quả lâu dài.

4. Kết Luận
Đi học là hành trình nhiều màu sắc. Trẻ có thể gặp thách thức từ bản thân như lo âu, ADHD, tự kỷ, rối loạn học tập, chậm phát triển trí tuệ, hoặc từ môi trường như bắt nạt và áp lực thành tích. Hiểu rõ những vấn đề này giúp cha mẹ đồng hành cùng con tốt hơn.
Quan trọng nhất, trẻ cần tình yêu thương và sự kiên nhẫn từ gia đình. Một môi trường an toàn, sự lắng nghe chân thành và hỗ trợ đúng lúc sẽ là nền tảng vững chắc để con vượt qua khó khăn, tự tin trưởng thành và phát triển toàn diện.

#bsphamminhtriet, #dihoc, #tamly, #kinhtesaigon, #SAIGONTIMES

BS Phạm Minh Triết