Hỗ Trợ Tâm Lý Sau Thảm Họa

Vụ cháy ở chung cư mini được xem là một thảm họa vì có nhiều mất mát về con người và tài sản. Ở góc độ tâm lý, đối với những nạn nhân còn sống sót sau vụ cháy, sự kiện này là một sang chấn tâm lý nghiêm trọng, mang đến những tác động trước mắt cũng như về lâu dài.

Ảnh hưởng đầu tiên mà các nạn nhân sẽ trải qua là phản ứng stress cấp. Người trải qua phản ứng này thường trở nên lo lắng và hoảng sợ, có thể thấy mất kiểm soát và không tin vào khả năng của họ. Cơ thể có thể có cảm giác căng cứng, đau nhức cơ và ngủ kém, đồng thời, dễ nhạy cảm hơn và khó tập trung. Nếu các biểu hiện này kéo dài hơn bốn tuần, phản ứng stress cấp chuyển thành rối loạn stress sau sang chấn (Post-Traumatic Dtress Disorder – PTSD).

Người mắc PTSD thường trải qua cơn ác mộng kinh hoàng tái hiện sự kiện, cảm thấy tránh né mọi liên quan đến nó và dễ kích thích, cáu gắt. Khả năng tập trung giảm, có thể có các tình trạng đau nhức đầu, đau bụng, đau cơ và vấn đề tiêu hóa. Cảm xúc tiêu cực như rối loạn lo âu và trầm cảm thường hiện diện. PTSD có thể kéo dài nhiều năm và ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống hàng ngày của người bị ảnh hưởng.

Ở một số trường hợp nặng hơn, nhưng ít gặp, là tình trạng loạn thần cấp, là một trạng thái tâm lý khẩn cấp và nguy hiểm, xuất hiện đột ngột và kéo dài trong thời gian ngắn. Các biểu hiện gồm sự mất liên hệ với thực tại, tình trạng hỗn độn tư duy, và phản ứng cảm xúc không ổn định. Người bị loạn thần cấp có thể trải qua ảo giác (nhìn thấy, nghe thấy, hoặc cảm nhận những điều không có thật), hoang tưởng (niềm tin sai lầm và không chính xác), và có thể thể hiện hành vi kỳ quái hoặc nguy hiểm. Loạn thần cấp yêu cầu sự can thiệp ngay lập tức từ các chuyên gia y tế tâm lý và thường đòi hỏi việc nhập viện để đảm bảo an toàn cho người bệnh và xác định nguyên nhân gây ra tình trạng này.

Các diễn tiến tâm lý khác có thể gặp là tình trạng đau buồn và lo lắng do mất người thân, mất tài sản. Các tình trạng này nếu không được hỗ trợ phù hợp có thể dẫn đến rối loạn lo âu hoặc trầm cảm sau này.

Biến cố gây sang chấn tâm lý có thể ảnh hưởng khác nhau lên từng cá nhân, nhìn chung có thể phân thành ba nhóm. “Nhóm vượt qua ảnh hưởng” thường có khả năng trở lại cuộc sống bình thường. “Nhóm căng thẳng” có thể vẫn thực hiện được một số hoạt động thường ngày, nhưng cảm xúc vẫn đôi lúc dao động, cần sự theo dõi. “Nhóm rối loạn” gặp nhiều vấn đề nghiêm trọng và cần điều trị chuyên khoa càng sớm càng tốt. Tỷ lệ của các nhóm này có thể dao động tùy thuộc vào nghiên cứu, từ 5% đến 49% cho nhóm rối loạn và từ 60% đến 90% cho nhóm căng thẳng.

Về mặt tinh thần, sơ cứu tâm lý là phương pháp phù hợp cho tình huống tương tự như vụ cháy vừa qua. Bước đầu tiên là cần tập trung vào cung cấp hỗ trợ y tế cơ bản như xử lý các tình trạng cấp cứu y khoa, xử trí vết thương, điều trị loạn thần cấp (nếu có), cung cấp thuốc, thức ăn, và chỗ ở. Đồng thời, hỗ trợ nạn nhân kết nối với người thân hoặc những tổ chức phi lợi nhuận, nơi họ có thể tìm kiếm sự giúp đỡ và cảm thấy an toàn và yêu thương.

Các đánh giá tiếp theo tập trung vào nắm bắt những biểu hiện như nhận thức, hành vi tự hại, mức độ tinh thần, cảm giác tuyệt vọng, khả năng thực hiện các hoạt động cần thiết cho cuộc sống và các nguy cơ tiềm ẩn khác. Điều này giúp đánh giá và cung cấp sự chăm sóc tinh thần đúng lúc cho những người bị ảnh hưởng.

Những bệnh nhân có biểu hiện của phản ứng stress cấp cần được tiếp tục điều trị và hỗ trợ tâm lý phù hợp cũng như theo dõi lâu dài để phát hiện sớm và phòng ngừa những biểu hiện của PTSD. Điều trị PTSD phức tạp hơn, cần nhiều thời gian hơn và cần sự phối hợp của nhiều chuyên ngành về tâm thần, tâm lý và công tác xã hội. Bên cạnh đó, những nạn nhân có biểu hiện đau buồn, lo lắng sau vụ cháy cũng cần được hỗ trợ và theo dõi định kỳ nhằm phòng ngừa và phát hiện sớm tình trạng rối loạn lo âu, trầm cảm.

Vụ cháy là một sự kiện đau buồn đối với không chỉ những nạn nhân và người thân mà còn đối với toàn xã hội. Những hỗ trợ, chăm sóc ban đầu cũng như về lâu dài về an sinh xã hội, y tế và tâm lý rất quan trọng trong việc giúp đỡ họ sớm trở lại cuộc sống bình thường trong tương lai.

Bs Phạm Minh Triết

Hình minh họa lấy từ: https://www.c2cfirstaidaquatics.com/