Kết Nối Những Chấm Nhỏ Trong Cuộc Đời – Một Trường Hợp Trẻ Vị Thành Niên

“Con chào bác, bác khỏe không?” một thanh niên trắng trẻo, mập mạp đang ngồi nói chuyện với chị Trinh (1), vội đứng lên chào khi tôi vừa đi giao ban bệnh viện về. Tôi chào lại với vẻ mặt ngờ ngợ vì không thể nhớ ra người vừa chào tôi. “Con là Z., hồi xưa từng khám ở khoa của mình lúc còn ở bên kia”…

Lúc đó tôi mới về Đơn vị Tâm lý với chức danh điều hành (2), vừa tập tành quản lý đơn vị, vừa học chuyên môn. Một lần, tôi được báo là có một trẻ nam tuổi vị thành niên đến khám vì có sự bất đồng với ba. Vấn đề lớn là con đi khám nhưng lại mang theo một con dao nhỏ trong người.

Thời điểm đó, gần như 90% lượng bệnh nhân đến khám tâm lý là trẻ em dưới 6 tuổi và vì vậy, tôi chỉ tập trung học những vấn đề liên quan đến lứa tuổi này. Vì là lần đầu tiên tôi gặp tình huống này nên tôi hỏi ý kiến hai người đang làm việc với Z. là bác sĩ Trang và chị Trinh. Cả hai người đều nắm rõ thông tin về Z. nên cùng đảm bảo về sự an toàn của mọi người “Không sao, Z. chỉ mang dao để tự vệ khi cần, chứ không có ý làm hại người khác”. Dù vậy, tôi vẫn chưa yên tâm nên hỏi ý kiến Ban Giám Đốc và được hướng dẫn là chỉ cho Z. vào đơn vị khi không có mang dao. Cuối cùng, một giải pháp dung hòa là Z. được chính thức thông báo là  không được mang dao vào bệnh viện (nhưng nếu có lỡ mang dao thì khi vào đơn vị, phải đưa cho chị Trinh giữ trước khi thực hiện được hỗ trợ tâm lý, và chuyện này xem như tôi không được biết)…

Khi được biết đơn vị chính thức trở thành Khoa Tâm Lý và đổi sang vị trí mới, Z. vào để chúc mừng và thăm lại những người đã giúp mình. Z. hiện đã trưởng thành, đang đi làm. Khi được hỏi về khoảng thời gian trước đó, Z. nói “Lúc đó, ba con đã từ mặt con vì mỗi lần gặp nhau là hai bên cãi lộn. Nếu không có sự giúp đỡ và hướng dẫn của mấy cô trong khoa, chắc con bây giờ đã thành xã hội đen rồi”. Chuyện của Z. làm tôi quyết tâm bước vào một chương mới trong hành trình chăm sóc hỗ trợ sức khỏe tâm lý trẻ em: trẻ vị thành niên.

Tìm hiểu sâu về trẻ vị thành niên, tôi học được nhiều điều thú vị. Ví dụ như Z., nếu như người lớn nhìn thấy một đứa “trẻ trâu” mang dao trong người là một biểu hiện hung hăng, có nguy cơ gây nguy hiểm cho người khác. Nhưng ở góc nhìn của bản thân Z., việc mang dao trong người là một biểu hiện của sự cô độc, lẻ loi vì bản thân con không cảm thấy an toàn ngay cả khi trong chính ngôi nhà của mình. Sau này, khi hỗ trợ cho học sinh trường HOPE, tôi học được rất nhiều từ những góc nhìn khác nhau khi nói chuyện với nhiều trẻ cơ nhỡ tại khắp vùng miền cả nước. Tôi cũng học được rằng, kiến thức trong sách vở là hữu hạn, trải nghiệm thực tế qua những câu chuyện vui buồn của nhiều mãnh đời mới là vô hạn.

Tuổi vị thành niên là một giai đoạn chuyển tiếp từ “con nít” sang “người lớn” không chỉ về mặt thể chất mà còn về tâm lý. Những thay đổi nhanh nhưng chưa ổn định và không đồng bộ về mọi mặt làm cho giai đoạn này trở thành một giai đoạn phức tạp trong tiến trình phát triển. Các vấn đề rối loạn tâm lý, tâm thần cũng rất dễ xuất hiện trong giai đoạn này. Đặc biệt, khi đứa trẻ đang lưỡng lự trước quyết định “tiếp tục làm con ngoan” hay “làm theo những ý muốn của bản thân”, sự áp đặt từ người lớn theo kiểu truyền thống Việt Nam là một trong những nguyên nhân chính gây ra sự mâu thuẫn giữa phụ huynh và trẻ.

Nhiều nghiên cứu cho thấy phụ huynh nếu biết cách tương tác phù hợp với trẻ vị thành niên sẽ là một trong những yếu tố quan trọng giúp con vượt qua giai đoạn khó khăn này. Lớp học phù hợp với phụ huynh có con tuổi từ 10 đến trước 20 tuổi. Phụ huynh có nhu cầu tham gia lớp học, vui lòng tham khảo thông tin chi tiết theo đường link sau:

https://forms.gle/g2ZMtAXqs6qoGsdv8

Bs Phạm Minh Triết

Trường Y Khoa và Tâm Lý, Đại học Quốc Gia Australia

Nguyên Trưởng Khoa Tâm Lý, Bệnh viện Nhi Đồng 1 TP. Hồ Chí Minh.

1. Chị Trinh là điều đưỡng Trưởng khoa Tâm lý, chị có bằng thạc sĩ về Công tác Xã hội nên thường tham gia những hoạt động trợ giúp Tâm lý liên quan đến các vấn đề xã hội.
2. Đơn vị Tâm lý ngày xưa nằm ở vị trí của khu khám VIP hiện giờ. Sau này khi thành lập Khoa Tâm Lý mới chuyển sang vị trí như hiện tại.