Sử Dụng Thuốc Lắc Để Điều Trị Rối Loạn Tâm Lý

(Bài hơi dài, dành cho người có chuyên môn. Ai tò mò, nhào vô đọc cũng được)

Từ trước đến này mọi người chỉ biết thuốc lắc (Ectasy) là một loại ma túy tổng hợp có khả năng gây ảo giác mạnh và gây nghiện. Đây là một chất bị cấm sử dụng không chỉ tại Việt Nam mà còn tại các nước phát triển như Mỹ, Australia.

Cách đây vài tuần, Trường Y Khoa và Tâm Lý thuộc Đại Học Quốc Gia Australia có tổ chức một workshop giới thiệu về sử dụng các thuốc ảo giác trong điều trị rối loạn tâm lý. Workshop này miễn phí nên mình lót tót đi dự chứ cũng dư sức biết là còn lâu lắm hướng tiếp cận điều trị này mới được phép áp dụng tại Việt Nam.

Rối Loạn Stress Sau Sang Chấn Tâm Lý (PTSD – PostTraumatic Stress Disorders) là một rối loạn về sức khỏe tâm thần trầm trọng, được đặc trưng bởi sự tránh né, tăng cảnh giác quá mức và những cơn hồi tưởng lại với những cảm xúc tiêu cực nặng  khi bệnh nhân trải nghiệm lại hoặc nhớ lại một sự kiện làm bệnh nhân bị chấn thương tâm lý. Rối loạn này trở nên phức tạp hơn khi kết hợp với lo âu, trầm cảm, lạm dụng chất và ý định tự sát. Mặc dù có nhiều phương pháp điều trị bằng thuốc và không bằng thuốc, nhiều người mắc PTSD vẫn không hồi phục.

Đặc biệt, ở những bệnh nhân mắc PTSD, việc điều trị tâm lý thường gặp khó khăn vì bệnh nhân thường xuất hiện những phản ứng lo lắng quá mức hoặc cơn hoảng loạn khi nhà trị liệu tìm cách gợi nhớ lại trải nghiệm gây sang chấn tâm lý nơi người bệnh. Việc gợi nhớ lại trải nghiệm sang chấn là một bước quan trọng trong tiến trình điều trị tâm lý vì hoạt động này sẽ giúp bệnh nhân học được cách xử lý với những cảm xúc tiêu cực không phù hợp.

MDMA là tên viết tắt của hoạt chất 3,4-methylenedioxymethamphetamine. MDMA có thể tăng cường cảm giác năng lượng thông qua việc giải phóng norepinephrine, nâng cao tâm trạng thông qua việc giải phóng serotonin, tăng cường kết nối với người lạ thông qua việc giải phóng oxytocin và tạo ra hiệu ứng ảo giác từ thành phần phân tử methylenedioxy của nó. Chính vì vậy, MDMA được xem là một chất bị cấm vì có nguy cơ lạm dụng.

Ectasy thường được gọi là thuốc lắc. Nguồn hình: www.timbercreektalon.com.

Trên thị trường bất hợp pháp, MDMA là thành phần chính của Ecstasy và Molly, là hai chất cấm thường được nhắc đến nhiều nhất. Phần lớn các sản phẩm bất hợp pháp này thường được pha trộn với những chất khác nhằm làm tăng hiệu quả tác dụng của chất MDMA và vì vậy, cũng tăng những nguy cơ khác cho cơ thể. Người sử dụng các sản phẩm chứa MDMA không hợp pháp đối mặt với nguy cơ sốt cao và giảm natri có thể dẫn đến tình trạng tiêu cơ vân và tổn thương thận, bị tăng huyết áp và nhịp tim cao gây ra các sự kiện tim mạch bao gồm loạn nhịp. Người sử dụng cũng bị mất hứng thú sau tâm trạng tăng cao do cạn kiệt serotonin, tật nghiến răng với tổn thương răng và giảm khả năng nhận thức khách quan dễ gây ra những hành vi tấn công tình dục hoặc đánh người.

Với những tác động như tăng năng lượng, nâng cao tâm trạng, cảm giác dễ gắn kết với người khá và khả năng gây ảo giác, MDMA được đề xuất sử dụng để điều trị các rối loạn trầm cảm, lo âu, PTSD. Đây là những rối loạn làm người bệnh bị mất năng lượng, cảm thấy mệt mỏi, xuống tinh thần và thường tự cô lập với mọi người xung quanh. Một số bệnh nhân có thể có hành vi tự sát.

MDMA dường như giảm hoạt động hai bên của amygdala, cấu trúc não lưu giữ ký ức đáng sợ. Việc giảm hoạt động amygdala kết hợp với việc giải phóng serotonin đã được thử nghiệm và cho thấy tăng cường linh hoạt tư duy, giảm phản ứng đối với các kích thích tiêu cực trong khi tăng cường những cảm xúc tích cực có thể hữu ích khi làm việc qua các sự kiện đau khổ đã dẫn đến PTSD. Tác động gây ảo giác của MDMA giúp những bệnh nhân mắc PTSD không có những phản ứng cảm xúc quá mức, từ đó người bệnh có thể học được kỹ năng đương đầu với sự kiện gây sang chấn trong quá khứ.

Trước đây, MDMA được đặt vào danh mục chất cấm không có ứng dụng điều trị và có nguy cơ lạm dụng cao, vì vậy các nghiên cứu về tác dụng của chất này trong điều trị các vấn đề sức khỏe tâm thần bị hạn chế. Từ năm 2017, Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) đã chấp thuận khả năng điều trị của MDMA và vì vậy việc tiến hành nghiên cứu lâm sàng được mở rộng hơn. Từ đó, đã có nhiều nghiên cứu lâm sàng đánh giá hiệu quả và an toàn của việc sử dụng MDMA hỗ trợ trong điều trị tâm lý cho PTSD bao gồm các thử nghiệm lâm sàng giai đoạn II và một thử nghiệm lâm sàng giai đoạn III.

Gần đây, Tiến sĩ Dược Kimberly W. Smith cùng các cộng sự tại Đại học Dược Connecticut (Mỹ) đã thực hiện một Tổng Quan Hệ Thống kèm Phân Tích Tổng Hợp nhiều nghiên cứu về hiệu quả và mức độ an toàn của MDMA trong việc điều trị PTSD. Trong 133 bài báo nghiên cứu có liên quan, các tác giả đã chọn được 5 nghiên cứu đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn của nghiên cứu lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng.

Theo bài Tổng Quan, trong quá trình điều trị tâm lý hỗ trợ bằng MDMA, bệnh nhân tham gia 2 hoặc 3 buổi trị liệu, mỗi buổi kéo dài nhiều giờ với sự hỗ trợ của một nhóm bác sĩ tâm thần. Liều lượng MDMA được điều chỉnh để giúp bác sĩ khám phá các tổn thương tiềm ẩn mà không gây ra cảm xúc tiêu cực. Phương pháp này đã cho thấy sự giảm điểm số trên Bảng Điều trị Rối Loạn Stress Sau Sang Chấn do Bác sĩ thực hiện (CAPS; Clinician – Aministered PTSD SCale) của bệnh nhân so với nhóm chứng điều trị tâm lý đơn thuần. Tuy nhiên, không có sự đồng đều về kết quả này trong từng nghiên cứu riêng lẻ. Đồng thời, phương pháp này cũng tăng khả năng hồi phục có ý nghĩa lâm sàng dựa theo điểm CAPS và giảm điểm CAPS đến mức thấp hơn tiêu chuẩn chẩn đoán PTSD dựa theo điểm CAPS.

Mặc dù phương pháp điều trị này nói chung là an toàn và được chịu đựng tốt, nhưng các tình trạng như nghiến răng, lo lắng, căng thẳng, đau đầu và buồn nôn vẫn thường gặp. Mặc dù phương pháp điều trị tâm lý với hỗ trợ bằng MDMA đã chứng minh là hiệu quả đối với bệnh nhân mắc PTSD với mức độ an toàn hợp lý, nhưng việc sử dụng MDMA không được kiểm soát hoặc trong môi trường tâm lý kiểm soát không chặt chẽ có thể mang lại những rủi ro đáng kể.

Tại Việt Nam, việc sử dụng MDMA để điều trị các rối loạn về sức khỏe tâm thần có lẽ còn rất lâu nữa mới được cho phép. Tuy vậy, nghiên cứu trên cũng mở ra một hướng điều trị mới trong tương lai cho những bệnh nhân mắc PTSD không đáp ứng với các phương pháp điều trị hiện có, với sự kiểm soát chặt chẽ từ các nơi liên quan.

ThS. Bs Phạm Minh Triết,

Nghiên cứu sinh Trường Y Khoa và Tâm Lý, Đại học Quốc Gia Australia.

Tài liệu tham khảo

1. Panagioti M, Gooding PA, Tarrier N. A meta-analysis of the association between posttraumatic stress disorder and suicidality: the role of comorbid depression. Compr Psychiatry. 2012;53:915-930.
2. Koenen KC, Ratanatharathorn A, Ng L, et al. Posttraumatic stress disorder in the world mental health surveys. Psychological Med. 2017;47:2260-2274.
3. White CM. How MDMA’s pharmacology and pharmacokinetics drive desired effects and harms. J Clin Pharmacol. 2014;54(3):245-252.
4. White CM. 3,4-Methylenedioxymethamphetamine’s (MDMA’s) impact on posttraumatic stress disorder. Ann Pharmacother. 2014;48:908-915. 5. Varker T, Watson L, Gibson K, et al. Efficacy of psychoactive drugs for the treatment of posttraumatic stress sisorder: a systematic review of MDMA, ketamine, LSD and psilocybin. J Psychoactive Drugs. 2021;53:85-95.
5. Smith KW, Sicignano DJ, Hernandez AV, White CM. MDMA-Assisted Psychotherapy for Treatment of Posttraumatic Stress Disorder: A Systematic Review With Meta-Analysis. The Journal of Clinical Pharmacology. 2022;62(4):463–71.