BS Phạm Minh Triết
“Tâm lý dễ lắm, chỉ cần nói thôi …”
“Điều trị tâm lý hả? thôi đi, không hiệu quả đâu …”
Đây là những câu nói tôi thường nghe được từ đồng nghiệp làm trong ngành liên quan. Tôi không trách những bác sĩ này vì đó là quan điểm riêng. Nhưng cũng từ câu nói này, tôi cũng nghĩ là người trong ngành và phụ huynh cũng cần biết một chút về việc “chỉ cần nói thôi” của tham vấn và điều trị tâm lý. Bài này có mục tiêu là cung cấp một vài thông tin cơ bản về sự khác nhau giữa công việc của bác sĩ y khoa và chuyên viên tâm lý.
Một phụ huynh đưa một bé 9 tuổi (tạm gọi là A.) đi khám vì nhút nhát. Sau khi 15 phút khám, bác sĩ nói “bé bị rối loạn lo âu. Chị về cho bé uống thuốc theo toa này và dạy bé tự lập, ít nhát hơn”, rồi sau đó quay sang bé và nói “con là con trai, con trai không được khóc, con trai phải dũng cảm và gan dạ”.
Bé A. sau đó được mẹ dắt đi gặp một chuyên viên tâm lý. Sau 2 buổi nói chuyện khá lâu, chẩn đoán vẫn là rối loạn lo âu và cần ít nhất 6 buổi nữa để điều trị tâm lý. Đến đây chắc một số bạn sẽ nghĩ rằng chuyên viên tâm lý “dỡ” hơn bác sĩ vì bác sĩ chỉ cần 15 phút để ra chẩn đoán và có luôn toa thuốc?
Kỳ thực, mục tiêu và nội dung có được của hai người này là khác nhau. Người bác sĩ chỉ cần thu nhận những thông tin về triệu chứng và lựa chọn một chẩn đoán phù hợp, từ đó viết ra thuốc điều trị. Người bác sĩ cũng hướng dẫn người mẹ “dạy con tự lập, ít nhát” và hướng dẫn trẻ “không được khóc và dũng cảm, gạn dạ”. Đủ chưa? Nhìn có vẻ là quá đủ. Nhưng người mẹ có biết dạy con tự lập như thế nào? Dạy con ít nhát như thế nào? Đứa trẻ “không được khóc”, vậy buồn quá không khóc thì làm gì? Muốn dũng cảm lên thì phải làm sao? …
Tâm lý gia làm gì mà mất gần 2 buổi? Chuyên viên tâm lý biết được hoàn cảnh gia đình của bé A. vừa có một em mới sinh ra, biết được nhà bé A. có người giúp việc nên từ nhỏ, bé A. được giúp đỡ “hoàn toàn” trong mọi chuyện, ba mẹ bé A. cũng có nhiều bất đồng trong cuộc sống. Ở trường, bé A. đang bị một vài bạn bắt nạt … Những thông tin này sẽ giúp chuyên viên tâm lý đưa vào tiến trình trị liệu. Phụ huynh và trẻ sẽ được hướng dẫn những kỹ năng phù hợp để áp dụng vào tình trạng thực tế của gia đình.
Bàn về điều trị, rõ ràng việc uống thuốc là cách thuận tiện và hiệu quả cũng có thể thấy được dễ dàng và nhanh chóng vì thuốc giúp thay đổi các thành phần trong cơ thể, giúp bé “gan dạ” hơn. Ngược lại, điều trị tâm lý lâu hơn và kết quả khó đạt hơn vì cần sự thay đổi về cách suy nghĩ và tương tác của bản thân bé và những người xung quanh bé. Vì vậy, cần rất nhiều thời gian và nổ lực để những thay đổi này trở thành một thói quen mới.
Về lâu dài, bé A. ngừng thuốc nhưng vẫn kiểu suy nghĩ, tương tác như cũ, vẫn môi trường như cũ, việc tái phát lại chỉ là vấn đề thời gian. Nhưng nếu bé A. (và những người xung quanh) có thói quen mới trong suy nghĩ và tương tác, khả năng tái phát rối loạn lo âu sẽ thấp. Một trong những điều khó khăn nhất nhưng lại quyết định đến sự thành công của việc điều trị tâm lý là sự hợp tác để thay đổi của người mắc rối loạn. Tương tự như một câu tục ngữ Anh “’You can lead a horse to water, but you can’t make it drink’, bạn có thể dắt một con ngựa đến suối nhưng chuyện con ngựa có uống nước không phụ thuộc rất nhiều vào chính con ngựa đó.
Tóm lại, mỗi chuyên gia có một vai trò khác nhau trong việc chẩn đoán và điều trị cho bé A. Theo lý thuyết thì cả hai chuyên gia này nếu phối hợp tốt sẽ giúp cho bé A. cải thiện rất nhiều, rất nhanh và rất bền vững. Nói cách khác, trong trường hợp này, người bác sĩ giúp giải quyết “hậu quả”, chuyên viên tâm lý giúp giải quyết “nguyên nhân”.
Bài sau sẽ nói về tham vấn tâm lý và trị liệu tâm lý.
P/S: bài này đề cập đến bác sĩ và chuyên viên tâm lý được đào tạo bài bản.
Bs Phạm Minh Triết
Chia sẻ nội dung này!
Bài viết theo chủ đề
