BS Phạm Minh Triết
Tiếp theo bài trước viết về sự khác nhau giữa bác sĩ y khoa và chuyên viên tâm lý (https://www.facebook.com/bsphamminhtriet/posts/532094361703949)
“Vậy rốt cuộc thì mục đích của người làm tham vấn, trị liệu tâm lý đối với thân chủ (bệnh nhân) của mình là gì?”
Câu trả lời rất đơn giản nhưng không phải người làm tâm lý nào cũng biết rõ. Tất cả những sinh viên tâm lý nào tôi hướng dẫn tại khoa Tâm lý Bệnh viện Nhi đồng 1 đều bị tôi hỏi câu này. Bạn đọc hãy thử trả lời trước khi tìm đến câu trả lời nằm ở cuối bài viết.
B. là một bé trai 15 tuổi có các biểu hiện bực bội, hay giận dữ vô cớ với bạn bè và những người thân trong gia đình. Tình trạng kéo dài nên B. và phụ huynh cùng đến gặp một chuyên viên tâm lý (CVTL) X.. Tại đây chuyên viên tâm lý X. và gia đình cùng làm việc về những mâu thuẫn liên quan đến B. tại trường, trong gia đình và ngoài xã hội.
Sau một thời gian, vì tình trạng B. không thay đổi mà có chiều hướng nặng thêm nên B. và phụ huynh đến gặp một CVTL khác là Y.. Tại đây, B. được đánh giá và có chẩn đoán là trầm cảm, những vấn đề khó khăn, mâu thuẫn liên quan đến B. vừa là nguyên nhân vừa là hậu quả của trầm cảm. B. được khuyên gặp một bác sĩ chuyên khoa về lĩnh vực sức khỏe tâm thần để được điều trị bằng thuốc, đồng thời được điều trị tâm lý. Tiến trình điều trị tâm lý của B. bao gồm việc thực hành những kỹ năng mới liên quan đến các vấn đề B. gặp trong cuộc sống và cùng gia đình xử lý những vấn đề khác trong mối quan hệ.
Với CVTL X., đây là cách làm việc theo hướng tham vấn tâm lý, nghĩa là chủ yếu xoay quanh việc xử lý những khó khăn trong cuộc sống của thân chủ, không xử lý các rối loạn tâm lý/tâm thần với các tiêu chuẩn chẩn đoán rõ ràng. Đến đây, có thể bạn cho rằng CVTL X. không “giỏi” bằng Y..(đây là một kết luận do suy nghĩ tự động chi phối, có thể đúng, có thể chưa đúng. Sẽ bàn về suy nghĩ tự động này trong các bài sau).
Vậy mục tiêu chung của tham vấn và điều trị tâm lý (hoặc trị liệu tâm lý) là đều hỗ trợ nhằm giúp cho thân chủ/bệnh nhân của mình hiểu được vấn đề đang có và có được những thay đổi để giải quyết các vấn đề này. Cả hai hướng tiếp cận đều hướng đến việc làm sao để thân chủ TỰ đưa ra các giải pháp MỚI và TỰ giải quyết các vấn đề đó và TỰ chịu trách nhiệm về các giải pháp này. Đây cũng là câu trả lời cho câu hỏi đầu bài viết ( = Đời thay đổi khi chúng ta thay đổi). Một điểm chung khác là cả tham vấn và điều trị tâm lý đều cần giúp thân chủ/người bệnh giải thoát cảm xúc để nhanh chóng mang lại sự cân bằng cảm xúc. Vì khi cảm xúc tràn ngập, não người không thể làm việc một cách logic được.
Điểm khác biệt rõ ràng nhất là tham vấn tâm lý không hướng đến việc giải quyết các rối loạn tâm lý/tâm thần mà chỉ tập trung vào các vấn đề trong sinh hoạt, học tập của thân chủ. Ngược lại, trị liệu tâm lý tập trung giải quyết các rối loạn tâm lý/tâm thần và nếu cần, hỗ trợ thêm việc giải quyết các vấn đề trong sinh hoạt và học tập ( = tham vấn tâm lý). Trị liệu tâm lý thường tuân theo một khung điều trị rõ ràng (ví dụ như bao nhiêu buổi, kỹ thuật gì), trong khi khung tham vấn sẽ ít có được đặc điểm này vì tùy thuộc vào vấn đề của thân chủ nhiều hay ít, khả năng thay đổi của thân chủ (và những người xung quanh) ở mức độ nào. Thời gian và nội dung học cũng khác nhau (xem hình minh hoạt) nhưng chắc chắn không học một chứng chỉ vài tuần là làm được.
Tóm lại, nếu bạn hoặc người thân có các vấn đề tâm lý, người nên gặp đầu tiên là một bác sĩ chuyên về lĩnh vực sức khỏe tâm thần hoặc một CVTL thiên về trị liệu để đánh giá xem các vấn đề này có phải là một rối loạn tâm lý/tâm thần không. Nếu chưa phải, bạn có thể tìm đến một CVTL thiên về tham vấn tâm lý. Nếu đã là một chẩn đoán rối loạn, cần xác định thêm là rối loạn này cần điều trị thuốc hay điều trị tâm lý hay kết hợp cả hai.
Bài sau sẽ nói về chủ đề Mong đợi phù hợp của phụ huynh đối với CVTL.
(Nội dung được viết dựa theo kiến thức và kinh nghiệm của bản thân người viết, không phải dịch từ bất kỳ tài liệu nào. Mục tiêu là cung cấp kiến thức vì vậy B., X., Y. là những nhân vật hư cấu để minh họa cho bài viết.
Bài viết dựa trên giả định là các chuyên viên tâm lý, bác sĩ về sức khỏe tâm thần có đủ kiến thức, kinh nghiệm và biết cách áp dụng chứng cớ (evidence-based) trong lĩnh vực của mình (trên thực tế tại Việt Nam thì lực lượng này còn thiếu rất nhiều)).
BS Phạm Minh Triết
Chia sẻ nội dung này!
Bài viết theo chủ đề
