Thành Công: Đầu Ngón Tay, Thất Bại: Vô Số Kể

Nhiều lần, trong các buổi làm việc với thân chủ của tôi là các em tuổi teen, tôi được hỏi “Con rất ngưỡng mộ bác sĩ vì bác sĩ đạt được nhiều thành công, chắc bác sĩ chưa bao giờ gặp thất bại giống như con hiện giờ phải không?”, hoặc “chắc bác sĩ được hỗ trợ nhiều?”, “chắc con đường bác sĩ đi ít khó khăn và nhiều thuận lợi?”.

Tôi xuất thân con nhà thợ mộc. Má tôi về sau không duy trì ghề mộc mà chuyển sang buôn bán tủ bàn ghế, vì vậy đến đời tôi thì gần như “thất truyền”. Thay vào đó, tôi trở thành thợ vẹc ni – đánh bóng tủ bàn ghế. Thời đó, vẹc ni được làm bằng cách ngâm “cánh kiến” và cồn công nghiệp. Bàn ghế được đánh bóng bằng cách sử dụng bông gòn, thấm vẹc ni vừa đủ, quẹt qua quẹt lại nhiều lần trên các thớ gỗ cho đến khi đạt được độ bóng cần thiết. Tôi làm nghề này đến tận lúc đi làm bác sĩ ở một trạm y tế phường mới nghỉ.

Nói về thành công: chỉ đếm được trên đầu ngón một bàn tay. Hai học bổng toàn phần học sau đại học, một vài quỹ tài trợ với số tiền nhỏ làm dự án hoặc nghiên cứu và một chức danh trưởng khoa Tâm lý bệnh viện Nhi đồng 1 – TP.HCM. Cũng chẳng là gì vì bạn cùng lớp ở trường y, nhiều người giỏi hơn tôi rất nhiều.

Để thành công đưa cái mặt “đập chai” này lên trang web của trường này cũng phải thất bại vô số lần

Nói về thất bại: nhiều không đếm được. Từ lúc mới tốt nghiệp xong trường y, gần như cứ mỗi năm tôi đều đặn nộp đơn xin học bổng ngoài nước. Năm ít khoảng 2 bộ hồ sơ, năm nhiều khoảng hơn 20 bộ. Tính ra cũng nhiều, nhưng cuối cùng chỉ có 2 lần được học bổng đã nói ở trên, những lần khác có khi rớt từ vòng “giữ xe”, có khi vào được tận “chung kết” nhưng vẫn rớt nên cũng chỉ được xem là thất bại.

Trong công việc, số lần thất bại cũng không kém gì. Tôi đã thất bại không dưới 10 lần khi thiết kế một quy trình giúp “đánh giá nhanh nhưng ít sai sót” nhằm giúp bệnh nhân được khám ngay lập tức mà không phải phải đăng ký hơn 2 tháng trời để được khám như trước đó. (Hình như bây giờ quy trình đã cải tiến, thời gian chờ tăng lên gần 3 tháng. Kiểu như mấy bợm nhậu nói “hồi xưa uống nhiều, mỗi lần 2 xị. Bây giờ uống ít đi, mỗi lần chỉ uống 1 lít).

Những lần đầu, thất bại mang đến cảm giác thật khó chịu, thậm chí rất đau đớn. Nhưng sau những thất bại tôi nhận ra rằng cảm xúc tiêu cực không giúp tôi đạt được mơ ước của mình mà chỉ có học được từ thất bại mới giúp tôi tìm đến thành công. Mãi rồi quen, những việc như săn học bổng, xây dựng một quy trình đánh giá bệnh hoặc tìm ra một cách tiếp cận trong đánh giá và điều trị bệnh, nếu có thất bại cũng chỉ được xem là một phần tất yếu phải trải qua.

Duy nhất có một dạng thất bại thường làm tôi day dứt, đó là những thất bại trong việc giúp bệnh nhân. Tôi vẫn nhớ thất bại của mình khi điều trị cho con một đồng nghiệp ở tỉnh hay những lần không thành công trong việc giúp đỡ bệnh nhân vượt qua chính mình, hoặc những lần phải từ chối phụ huynh vì vấn đề vượt quá khả năng tôi có.

Thất bại hay thành công cũng chỉ là một phần của cuộc sống. Chẳng phải con đã từng té vài lần trước khi bước đi những bước đầu tiên đó sao? Chẳng phải con từng làm rơi thức ăn trước khi sử dụng đũa một cách thuần thục đó sao?. Vậy con ngại chi khi bị điểm thấp trong bài kiểm tra, con ngại chi một lời chê bai của bạn. Mệt thì nghĩ, buồn thì khóc … một chút thôi rồi đứng lên đi tiếp. Chỉ khi con không làm gì con mới không bị sai lầm và không bị thất bại, mà như vậy cũng chẳng có thành công.

(Bài này viết chủ yếu cho mấy đứa nhỏ tôi đang hỗ trợ và viết cho bản thân)

BS Phạm Minh Triết.